تبليغاتX
آناسوتی حرام اولسون آنادیلین بیلمه یه نه
آناسوتی حرام اولسون آنادیلین بیلمه یه نه
اولسام ديليم ديليم دئمه رم پئشمانام وطن آند ايچميشم قانيملا يازام؛ "قوربانام وطن"
21 آذر ميللي وارليغي تاپدانميش خالقين عصياني ايدي

ميللي حؤكومت استالين ـ ميكويان گوروهونون خيانتي ايله سقوط ائتدي

گونئي آذربايجاندا 1941ـ 1946ـ جي ايللرده كي ميللي ـ دموكراتيك حركاتدان ، بو حركاتين زيروه سي ساييلان 21 آذر انقلابيندان 58 ايل كئچير . بو ، گونئي لي ـ قوزئيلي آذربايجانيميزين 20 عصر تاريخي نين شانلي صحيفه سي دير .


21 آذر و ميللي حؤكومت له باغلي خئيلي كيتاب لار ، تدقيقات لار ، مقاله لر ، خاطره لر و آرخيو سندلري هم ايران دا ، همده اونون حدودلاريندان كناردا چاپ اؤلونوب . بونلارين بير چوخو دؤورون و رژيم لرين روحونا اويغون يازيلديغيندان اونلارداكي فاكت لار و شرح لر چوخ واخت اوبژكتيو مضمون دان اوزاق طرزده اوخوجويا چاتديريليب .


MEA شرق شناسليق اينستيتونون گونئي آذربايجان علمي آراشديرمالار گروپونون آپاريجي علمي ايشچي سي اكرم ميشووداغلي نين سؤزلرينه گؤره ، 21 آذر و ميللي حؤكومت له باغلي اثرلرين چوخوندا فاكت و شرح لر اكثر حاللاردا تحريف اولونوب : « بعضاً ، اوبجكتيو دوشونن مؤليف لره اوره ك سؤزونو آچيق دئمه يه و  حقيقت لري اولدوغو كيمي يازماغا امكان وئريلمه ميشدير . ايران انقلابينا قده ر بو اؤلكه ـ   ـ ده چاپ اؤلونموش اثر و مقاله لرده شاه رژيمي نين گونئي آذربايجاندا تؤره تديي جنايت ـ لرين ، گوناهسيز قتل لرين ، حبس و سورگون لرين اوزريندن سوكوت لا كئچيلميش و يا اولايلارا موجود رژيمين منافعينه اويغون رنگ وئريلميش دير . هر شئي رژيمين سنسوراسي آلتيندا اولدوغوندان 1945 ـ 1946 ـ جي ايل لرده آذربايجانداكي حادثه لرله باغلي مسئله لر بير طرف لي شرح ائديليب . شاهنشاه قوشونونون 1946 ـ جي ايلين نويابر ـ دكابر آيلاريندا آذربايجانا هجومونا و تؤره ديلميش قانلي حادثه لره قانوني دون گئيينديرميش دير . تؤره ديلميش جنايت لره برائت قازانديرماغا جهد اولونوب بونون اوچون قوندارما و اويدورمالار اورتايا آتيليب » . سوئت رژيمي دؤورونده گونئي آذربايجانا عائيد يازيلار خصوصاً  1941 ـ 1946 ـ جي ايل خالق حركاتي ، 21 آذر و آذربايجانين ميللي حؤكومتي نين فعالييتي ايله باغلي بير چوخ مسئله لرين شرحي سياسي رژيمين موجود چرچيوه سيندن كنار چيخا بيلمه ميشدير . گونئي آذربايجاندا كي حركاتا سوئت لرين خيانتي و مداخيله سي ، ايران خالق پارتييا سي نين ( توده ) آذربايجان دموكراتيك فرقه سينه و آذربايجانداكي خالق حركاتينا قيسقانجليغي ، ميللي حؤكومتين سقوطوندا نفت عاملي نين رولو و ايرانا قارشي سوئت اكسپانسياسي ، ميللي حؤكومتين تاكتيكي سهولري ، شاه قوشونلاري نين آذربايجانا هجوموندان اوّ ل حاضيرلانميش تخريبات عملياتي ، مغلوبيتين سبب لري و اوندان آلينان درس لره يئترينجه مناسبت بيلديريلمه ميشدير . علامتدار حالديركي ، سون ايل لرده چاپ اولونان بير سيرا كتابلار ، مقاله و خاطره لر ، ايشيق اوزو گؤرموش آرشيو سندلري 21 آذر انقلابي ايله باغلي قارانليق مطلب لره آيدين ليق گتيرير . آذربايجان دموكراتيك فرقه سي مهاجرت دؤورونده (2003 ـ 1947 )   21 آذرله ، آذربايجان ميللي حؤكومتي و اونون فعاليتي ايله باغلي خئيلي ماتريال لار چاپ اؤلونموشدور . فرقه نين اورگاني اولان « آذربايجان » قازئتي و ژورنالي ، « سحر » ژورنالي   نين صحيفه لرينده بو مسئله يه خصوصي يئر وئرميش دير .


   1941 ـ 1946 ـ جي ايل لرده گونئي آذربايجانداكي حركاتا ، خصوصيله 21 آذرله باغلي مسئله لره ياناشمانين بير معنالي اولماديغيني وورغولايان اكرم ميشووداغلي نين سؤزلرينه گؤره ، بير سيرا تدقيقات اثرلرينده گؤنئي ده كي خالق حركاتي نين ، او سيرادا 21 آذرين ميللي زمينده ، ميللي و دموكراتيك قووه لرين ايسته يي ، حركاتين حركت وئريجي قووه سي نين خالق اولدوغو بيلديريلير : « پهلوي لرين ظولمونه ، رژيمين زوراكيليغينا معروض قالميش ، ميللي وارليغي تاپدالانميش خالق چيخيش يولونو و قورتولوشو آياغا قالخيب مبارزه يه قوشولماقدا و ظلمكار رژيمي ييخماقدا گؤروردو . حركاتين ميللي زمينينين هله مشروطه حركاتي و خياباني دؤوروندن حاضيرلانديغي سؤيله ـ نيلير . حركاتا رهبرليك ائده ن اؤزه ك لرين چوخونون اؤزو و يا آتا ـ بابالاري ستارخان و خياباني حركاتي نين اشتراكچي لاري ايديلر . اونلار رضاشاهين زندانلاريندان ، تعقيب و سورگون دوشرگه لرينده ن كئچيب گلميش آداملار اولموشلار . آغير موبارزه يولو كئچميش بو انسان لار حركاتين تشكيلينده ، متشكل لشمه سينده و كوتله ني مبارزه يه قالديرماق ايشينده ، ائله جه ده آذربايجان دموكراتيك فرقه سي نين ياراديلماسيندا يئترينجه رول اويناميشلار   » .


اكرم ميشوو داغلي نين قناعتينجه ، بو كونسپسيانين طرفينده اولانلار هر هانسي بير اؤلكه ده باش وئره ن دموكراتيك حركاتا خاريجي يارديمين اولماسيني استثناء ائتميرلر :    « هر هانسي سياسي ـ اجتماعي حركات زاماني خاريجين يارديميندان يارارلانماق يئني مسئله دئييلدي . گونئي آذربايحاندا و ايراندا 21 آذر دن اوّ ل اولموش حركاتدا   دا خارجي يارديمدان استفاده اولونموشدور . بو حاقدا ايستر آذربايجان ، ايسترسه ده ايران تاريخينده چوخلو فاكت لار موجود دور . لاكين بو فاكت لار خالقين حركاتداكي رولونو آرخا پلانا كئچيره بيلمز .


21 آذرده خاريجي حربي يارديم مسئله سينده ده فيكيرلر هاچالانير . بير گروپ تدقيقات چيلار ، حركات رهبرليك ائده نلر و اشتراكچي لار بئله حساب ائديرلركي ، 21 آذرده فدائيلرين استفاده ائتديك لري سيلاحلارين چوخو ايران اوردوسونا مخصوص ـ      ـ ايدي ، ترك سيلاح زاماني اونلارين اليندن آلينميشدي. 1941 ـ جي ايلين آوگوست آييندا خاريجي قووه لر ايرانا يئريديلركن مغلوبييته و روح دوشگونلويونه اوغراميش ايران اوردوسونون عسگرلري كليّ مقداردا سيلاحي آتيب قاچميشدي لار . بو وضعييت دن استفاده ائده ن خالق توپلانميش سيلاحين چوخ حصه سيني سونرادان ايران دؤولتينه تحويل وئرمه ميش و آذربايجانين بير چوخ يئرلرينده ( اردبيل ، ماراغا ، ساراب ؛ خوي ، اورميه ) همين سيلاح لاردان واخت آشيري ژاندارمالارين ترك سلاح اولونماسيندا استفاده ائتميش لر . بو جور ياناشمانين طرفدارلاري 21 آذر حركاتيندا سوئت حربي يارديميندان استفاده اولوندوغون استثناء ائتميرلر   » .


آذربايجان دموكراتيك فرقه سينين موسكووانين سفاريشي و باكي نين الي ايله ياراديلديغيني ادعا ائديب ، 21 آذر حركاتي نين دا خارجين ايسته يي و طلبي ايله باش وئردييني سؤيله ين لر تاپيلدي : « اونلارين فيكرينجه ، 21 آذرين و آذربايجان ميللي حؤكومتي نين ميللي زميني يوخ ايدي ، خارجين و سوئت لرين « رسپتي » و اشتراكي ايله عمله گلميشدي . 21 آذر گويا ياد ال لرين ياراتديغي و ميللي سؤيكه نك سيز « قوندارما » بير حركات اؤلموشدور . حركات دا اشتراك ائده ن لرين بير چوخونون فدائي پالتاري گئيميش سوئت ضابيط و عسگرلري اولدوغو دا بو سيرادا سسله نن فيكيرلردن دير . بو فيكري سسلنديرن لر هم ايراندا ، همده اونون حدودلاريندان كناردا واردي . فيكير مؤلليف لرينه گونئي آذربايجاندا راست گلمك اولور . اگر سيلاح وئرمك له ، حربي يارديم لا و سفارش له ايسته نيلن مقصده نائيل اولونسايدي ، اوندا سوئت لرين باشليغي آلتيندا دونيا سوسياليست سيستمي ياراناردي و اداره اولوناردي » .


ايكينجي دونيا موحاريبه سي ايل لرينده گونئي ده كي خالق حركاتينا سوئت لرين يارديمي و بير چوخ حال لاردا حركاتي استقامت لنديرمك ايشينه كؤمه يي دانيلمازدير :


 « لاكين ان اؤنملي سي اودور كي بو حركاتين اساسيندا ميللي آزادليغيني ايسته ين خالق دايانميشدي ، حركاتا گونئي لي سويداشلاريميز باشچيليق ائتميشدي . گونئي آذربايجانداكي حركاتا سوئت لرين مداخله سينده بئله بير جهت ديققت دن قالماماليديركي   ، 21 آذره و اوندان اوّ ل كي اولايلارا سوئت لر طرفيندن گؤستريلن كؤمك ده اساس واسطه چي قوزئي آذربايجان ، اونون سوئت اوردوسو سيرالاريندا ايرانا گلميش ضيالي لاري و سيراوي وطنداشلاري اولموشدور . اونلار وطنين او بيري پارچاسي ـ نين آزادليغيني گونئيلي لردن آز ايسته ميرديلر . بئله شرايطده قارداشين دوغما قارداشينا اينانماغا معنوي حاققي يوخ ايدي . اصلينده فاكت و سندلر ثبوت ائديركي ، 1946 ـ جي ايلين آپريلينه ده ك قوزئي آذربايجان رهبرليي و گونئي ده كي حركاتين استقامت ـ         ـ لنديريلمه سينده اشتراك ائده ن آذربايجانلي لارين اؤزلري بئله استالين ـ ميكويان گروهونون گيزلي حاضرلاديغي خيانت و دؤنوكلوكدن خبرسيز ايديلر . مسكووانين آچيق خيانت و رياكارليغينا قارشي چيخماق ، مقاومت گؤسترمك ، حادثه لرين سونراكي استقامتيني ده ييشمك او زامانكي تاريخي شرائيط مومكون دئييلدي . بو تاريخي رئال ليغي نظره آلمادان 21 آذرله باغلي حادثه لري اوبجكتيو قيمت لنديرمك مومكون سؤزدور . گونئي ده ياراديلميش ميللي حؤكومتين سقوطونون دا سبب لريني بوندا آختارماق لازيم دير » .


يازاني : زوهره علي يئوا


كؤچوره ني : اوسگولو


يازي «اولايلار» سايتيندان كؤچورولموش دور .   

|+| نوشته شده توسط کولگه در دوشنبه بیستم آذر 1385 ساعت 18:40 |

بخش نامه محرمانه، موضوع: 21 آذر

|+| نوشته شده توسط کولگه در دوشنبه بیستم آذر 1385 ساعت 18:31 |

دکتر چهرقانلی نین 21 آذرحرکاتینین 61ینجی ایل دؤنومویله باغلی ساوی :
اوجا گونی آذربایجان تورک میللتی
شرفلی میتلتچی حرکت چیلر
سایقی و سئوگیلر دولو سلاملارلا

 
گونی آذربایجان میللی حوکومتی قورتولوشون 61 ینجی (1945)ایل دؤنومون قوتلار و روس ، انگلیس یاردیمیلا فارس فاشیست اردوسو الیله 30000 ان شرفلی اینسانلاریمیزین شهادته وارماسین 60ینجی(1946)ایل دؤنومونون جانی کونولده ن تسلیت دیه رک باش ساغلیغی وئریرم .

 
تعبیت و تاریخین یاسالارینا اساسن کئچمیشینی اونودان بیر کیمسه، بیر داها آغیر هزینه لره قاتلاناراق آینی تجروبنی تیکرار ائتملی ، یادا اوغورسوزلوقلا قارشی قارشیا گلیرسه کسین اولاراق یوخ اولماغاحوکوملودور.
دوغرودور قارداش ، بو بیر دیشیلمز قورالدیر، بیر میللته چئویریله رک یاشامیمیزی سوردورمک ایستیرسکسه بو قایدانی هئچ و گینه ده هئچ اونوتمامالییق .

 
بو تاریخی حادیثه نی بهانه ائدرک اوچ بئش کلمه دوستلارلا پایلاشالیم دئدیک ، اودا بو کی:

 
کئچمیشیمیزی گؤز اؤنونده توتاراق اونون هر بیر حادیثه سینده ن درس آلمالیق ، قورتولوشو ساغلایان وفاجیعه لری اؤنلیه ن درسلرده ن بیرسی بودور کی دوغرو دوزگون و قوسورسوز قورتولوش ایچین تام معنی سیندا اویانیش گئرکدیر ، اویانیش نه دئمک دیر؟

 
اویانیش او دئمک دیرکی میللتی میزین ان آزی بئش ده ده بیری(7000000)اولوسال و میللی آلاندا همده پولوتیکال و سیاسی ساحده یوکسک سئویده بیلینجی و شوور صاحبی اولسون. بو او دئمک دیر کی کئچمشلرینی اولدوغو کیمی آنلایاراق ، اولدوقلاری چاغین دوروم ، وضعیت و شرط لرینی یورد رئژیون و قلوبالدا تام معنی سیلا درک ائتملیدیلرو
یعنی بیرداها 1345-1346لاردا فاجعه لرله یاردیم ائدیب یول آچان ندنلرده ن ، او جوملده ن:

 
-میللی بیلگیسیزلیکلرده ن اوزاق اولمالی .

 
-هم ادولوژی همده سیاسی ، تشکیلاتی آچیدان زاهرلری دوست ، امما اصیل دوشمنلره(روس ،فارس) باغلی اولانلارا بوتون آلانلاردا ایش بیرلیی ائتمک ده ن ایمتینا ائتملی .

 
- اؤز میللتینی بوراخیب دا ایکی اوزلو دوشمنلره (روس) آرخالانیب آرخا دورماقدان چکینملی .

 
- یورد و اولوس یعنی میللی شرف و اولوسال حیثیتی قورویاجاق میللی اوردو یاراتماقدا زامانی دوغرو دوزگون دیرلندیرممکده ن اوزاق دورمالاری .

 
- بؤلگه و قیلوبال سئویه ده گزیب دولانیب دوروم و شرط لرینی اولدوغو کیمی آنلامایب آنلاتماماقدان حضر ائتملی.

 
- دوشمن (روس) کؤلسینه چئویرمیش قارداشلارینی (میر جعفرباغیراوف کیمی) اولدوغو کیمی تانیماماق و حددینده ن آرتیق گونیب سؤز دینلمک ده ن ایمتینا ائتملی .

 
(چاغداش قورتولوش حرکتیمیزین بایراقچیلاری دئرین و دقیق توجه ائتملی دیلر کی ، باغیر اوف لار اؤلسلرده نوه نتیجه لری ، الهام علی اف لار کیمی دیم دیک آیاق اوسته دیلر ، بو شخصین حاکیمیتی تام روس و ایران حاکمیت لرینین امریله اوتوروب دورماقدادیر ، بیلدینیز کیمی مینلر اؤرنک سایماق اولور، آمما اوزانماسین دیه بیر ایکی اؤرنک گتیره ره ک قونویا سون قویماق نییتینده یم ، اودا بو کی ، ایراندا یاشایان میللت لرین اؤزلیک له گونی آذربایجان تورک میللتینین کئچن 28 ایلده ایراندا حاکیم اولان شونیست د فاشیست رژیمین ائلینده نلئر گؤردویون و نلئر چکدینی آپ آچیق هم سیز همده بوتون دونیا بیلمک ده دیر ، اونا گؤره ده بی ام ت تقریبا دواملی اولاراق هر ایل بو جهنمی رژیمی اینسان حاقلارینی چینمک و بوتون دمکراسی پرنسبلرینی آیاق آلتینا آلدیغی اوچون محکوم ائتمک ده دیر .

 
بیلدینیز کیمی بو تورک دوشمنی اولان امما زاهیرده تورک چولوک پوزو وئرن، یانی الهام علی اوین باغلی و کؤله حاکیمیتی کئچن گؤنلرده بی ام ت ده آینی موزو اویلانان زامان ایران رژیمینین علیهینه و قطعنامه نین زیدینه سس وئرمیشدیر ، اونون دوشونجه سینه ایران رژیمی بیر دموکراتیک رژیم اولاراق اینسان حاقلارینا سایقی لیدیر و هئچ کیمسه یه میللتین حاقلارینی دا ائزیب چئینه مه میشدیر.
بیر آیری اؤرنک ، دانیلماز سندلره گؤره ، گینه الهام بی علی اوف احمدینژادین تماسی و ایستیی اؤزه ره،گونی آذربایجان حرکتینین ائلچی لرینده ن بیرسی اولان چهرقانلی نی بیر آذربایجان دوشمنی کیمی توتوقلایب ، 15ساعات حبسیده ساخلایاندان سونرا سینیر دیشی ائتمیشدیر.

 
الهام علی اوف یا اؤز ایداسینا اساسن گؤرجو اصلی اولان رجب بی طیب اردوغان افندیلرینده ن و اونلارین سلفی اولان 1946 لاردا قوزی آذربایجان و تورکیه حاکمیت لرینین باشیندا اولانلاردان نلر چکدیمیز و یا نلر چکبیلجیمیزی اولدوغوکیمی بیلمک گئرکیر.

 
اونوتماماق لازیم کی ستارخان کیمی قیرت و شرف سیمبوللاری و اونون سلاح داشلارینی تهرانین اتابک باغیندا قانلارینا بلینلرین باشیندا گئدن رضا خان پهلوچی نی کی البته ده خیابانی رحمت لیده شهادته اوغراداندان سونرا ، کیملر تورکیه یه دعوت ائدیب و او اؤلکه نین چاغداش تاریخنده مثلی گؤرونمه میش قارشی لامایا خوش گلدین دیب و سوغات اولسون دیه بو سؤزلری اونا وئردیلر:
بیز قارداشلارینی همیشه لیک داناجاقلارینی ، ایراندا تورکون یاشامادیغینی همیشه لیک داناجاقلارینی ، ایراندا تورکون یاشامادیغینی، ایرانین تام بیر فارس اؤلکه سی اولدوغونو ، بیزلرین تورک یوخ آذری اولدوغوموزو ، او حالدا کی اؤزلرینین بیر بؤیوک کسیمی ، بوشناک ، لاز،چرکز،آرناوت ، روم،بالکانلی،کورد و ... اولاراق، یوزلر ایللیک آدلارینی بیر گئجه ده ده یشیب عثمانلی دان تورکه چئویردیلر.

 
یعنی بئللیک له قارداشین خیانتی اونوجو اولاراق ، آذربایجانین اصلی و گئرچک اوغوز تورکو ،قوندارما و تورک دوشمنلری ائلیله ساختالانان هیندآوروپالی کؤکنلی آذری توپلومونا و یوخاریدا سایدیغیمیز تورک اولمایان توپلوم و یا میللت لرخالیص موخلیص تورک اولوسونا چئویردیلر.
البته کی چاغداش قورتولوش حرکتیمیزین اؤنجوللری و بوتون سلاحداشلاری 1946ینجی ایلین آذر آینین سونلاریندا یوزلر میللی حکومت مسئولاری و سیلاحداشلارینین باشلارینا تورکیه یه ، یعنی قارداشلارینا سیغیناندان سونرا نلئر گلدینی بیلدیکلرینی و اونودمایاجاقلارینا اینانیرام، (معلیمینیز کیمی او حادثه ده تورکیه حاکیمیتی فاشیست فارس حاکیمیتی زولوملرینده ن جانینی قوتوروب قاچانلاری و دوغما ایزینی وئرمک یئرینه توتوقلایاراق ،فاشیست فارس رژیمینه تحویل وئردی ، دوشمنده اونلاری تحویل آلاراق سینیرین او تایندا تورکیه حاکمیتی منسوبلارینین گؤزو اونونده حامیسینی گؤلیه باغلایب قانلاریندا قلتان ائتدی).
ایندیده الهام و رجب طیب بیلرین حاکمیت لرینی ایران رژیمیله چوخ یاخیندان و سیخ استیراتژیک سیاسی امنیتی آنلاشمالاری اولاراق ایش بیرلیک لری واردیر،بو قده ر دئیم کی حامیسی بؤلگده تام بیر سیاسیتی یوروتمک ده دیلر ، او سیاست ده بو دور کی اسیر میللت لرین قورتولوشونو اؤنلیره ک ، زئن ائدیک لری امپریالارینی قوروسونلار.

 
گؤرلیم بو خبیس پلوتیکا نه قده ر دوام ائدجک .

 
آرتیرمالیام قوزی آذربایجان ، تورکیه و ایران رئژیملری آرسیندا آنلاشمالارا گؤره، بو اوچ حاکیمیت بیر بیرلرینی ایچ و دیشاریا منسوب اولان دوشمن قوه لرینه ،اؤز توپراقلاریندا فعالیت ایزین و امکانی وئرمملی،زاهیرده بعضی شخص یا قوروپلارا ایزین وئرسلرده تانیماق و قارشی دولته راپور آماجلی اولمالیدیر و بئله ده سورمک ده دیر.

 
عزیزلریم بئله اؤرنکلر چوخ گئتیرمک اولار،امما بابالاریمیزین دئدیی کیمی (سؤز سؤزو

 
گئتیره ر آرشیندا بئزی) و او زامان بیر قوتلاما یا مساژمقصدینده ن داشینمایاق دیه قیسا کئسملیه م.

 
هر حالدا بونلار چوخ اؤنملی و حایاتی قونولار اولاراق کئسین و کئسین گؤز آردی اولونمامالیدیلارو

 
بوردا بیر آیری اؤنم داشیان موزویا توخوماق گئرکیر، اودا بو هر زامان دئدیم و یازدیغیم کیمی قوزی آذربایجان و تورکیه توپراقلاری قوتسال توپراق کیمی وطنیمیز تانیناراق ، عزیز و سئوگیلی میللت چی لرده ان صمیمی و دوغما باجی قارداشلاریمیزسایلماقدادیلار ،ائدیمیزبحث ، یالنیز او اؤلکه لرده حاکیمیت ده اولان سیاسی گؤجلر و اونلارین امیرلرینده اولان گیزلی سرویسلره آیددیر،ساقینین کی وطن لری وطنیمیز میللت لری میلتیمیز سایلان تورکیه و قوزی آذربایجانلا ایلگیلی نگاتیو و منفی آلقیلاما آلینماسین،قالدی کی او مقددس وارلیقلار اوغروندا سئوه سئوه جان وئرمیی شرف سانماغیمیزدا ، کیمسه نین قوشقوسو اولمامالیدیر.

 
قارداش سانیلانلارین دورومو بویسا یابانجی لارین نئلرائدیب و ائده بیله جینی یوروملاماقلا نه گئرک وارکی ، هر شئی اورتادادیر و بئس بئللی.

 
بونو حامیمیزبیلملیک کی هئچ بیر گوج کندی میللی منفعت لری اوغروندا اولماسا حتی بیر آددیم بئله بیزیم اوچون نه آتیب نئده آتماغا نییت لری اولا بیلر.

 
اونا گؤره یالنیز و یالنیز هئپ ورغولادیغیمیز کیمی ایلک اؤنجه تانیریا ، سونرادا اؤز به اؤز اولوسوموزا آرخا دوروب و آرخالانمالیق.

 
بونودا بیلملیک کی یوز کره قورتولوش اوچون گوجوموز وار،فقط ایکی وارلیغا احتیماجیمیزآنلاشیلیر،بیرسی اویانیش و شورلانما و اویانیشدان سونرا گئرکنلر یئرینه گئتیرمک ، ایکینجی سیده مین یئره بؤلونموش میللی گوج لرین یانلیز یوزده بیرینی ساغلام دوزنلی و دینامیک شکیلده بیر گوج نوکتسینه چئویرمک،بوقده ر.

 
اوزامان اپیرمیش و کیفثمیش فارس فاشیست و اسگی بین حاکیمیتینی یخماق سحلیدیر،اولوسوموز ایراده بویورورسا ماخاچ قالانیدا قایتارماق اولونماز بیر ایش سایلمامالیدیر.

 
بوجمله لرله بیتیرلیم
اویانیش اولوسون سؤنمز اوجاغی
آزادلیغین حامارلانمیش یولو و

                                             قورتولوشون سارسیلماز دایاغیدیر.

                                        اونا گؤره اویانیش، اویانیش ،گئنده اویانیش

 
یعنی اولوشدان اؤلومه ده ک اویانیش اویانیش

 
میللتیمیزین ایستدیی کیمی قورتولوش دیلیله

 چاغری چهرقانلی
|+| نوشته شده توسط کولگه در دوشنبه بیستم آذر 1385 ساعت 18:26 |

آذربایجان اؤیرنجی حرکاتینین 21 آذر ایل دؤنومو موناسیبتیله بیانیه سی:

21 آذرین 61-ینجی ایل دؤنومون قوتلاساق دا حالا آذربایجانیمیزین دردلری ساغالماییب. دونیانین سورعتله ایره لی لمه سینه باخمایاراق 21-اینجی یوز ایلده ان ایلکین حاقلاریمیزی  بئله الده ائده بیلمه میشیک. دؤنه- دونه آذربایجانلیلارین آدلانان اؤلکه نین اولایلاریندا اؤنجول اولماقلارینا باخمایاراق اؤز میللی وارلیقلارینا آرخالانمامالارینا گؤره یئنیلمکلرینه شاهید اولموشوق.

1324-نجو ایلین آذر آییندان 1325-نجی ایلین آذرآیینا دک سوره ن میللی حکومت ، آذربایجانین معاصیر تاریخینین ان شیرین و عئینی حالدا ان آجی خاطیره و اولایی کیمی دیه رلنیر. سید جعفر پیشه وری آتامیزین قوردوغو میللی حکومتین نئجه یارانماسی و سونرا ایسه نئجه آرادان قالدیریلماسیندان ان قیمت لی تجروبه کیمی یارارلانیب ، میللی وارلیقلاریمیزی الده ائتمه لی ییک.

خورداد اولای لاری و کوتله آراسیندا گئدن اویانیش و دیرنیش، میلی حرکتیمیزین یئنی بیر فازا داخیل اولماسینی گؤستریب، بو آشامادا میلی حرکت چالیشقانلارینین مسئولییت و گؤره و لرینین نه قدر آغیر و حساس اولدوغونو بیلدیریر. بوگونکو دورومدا حرکتین گرکلرین سئزیب ، اونلاری گئرچکلشدیرمه یه چالیشمالی یییق.  همن بو گرک لردن ان اؤنملی سی حرکت ده چالیشان و موباریزه آپاران چئشیتلی قروپلار ، پارتیالار، تشکیلات لار و چالیشقانلار آراسیندا بیرلیک و اورتاقلیق یارانماسی و ایش بیرلیک آپارماق دیر.

21 آذر و میلی حکومت تجروبه سین دوشوندوکده ، آیدینجاسینا گؤرونور کی  فارس فاشیزمی هئچ زامان بیزیم حاقلاریمیزی قبول ائتمه ییب ، ائتمه یه جک دیر. نئجه کی 10 لار وطن داشیمیز شهید اولارکن، یوزلر نفر ایشکنجه اولوب دوستاقلاردا حبس اولارکن، بوتون اؤیرنجی سل درگی لر و درنک لر قاپالی اولارکن، "ایران" قزئتینین  یئنی دن یاییلماسی، حالا بونو ثبوت ائتمکده دیر.

بو اساسی نظرده آلاراق اؤیرنجی لرین، خورداد اولای لاریندان بری  بیلیم یوردلاردا یارانان باسقی لار، تضییق لر، تهدیدلر و بیر سوزله بوغونتولو آتمسفرین  قارشیسیندا دایانماقلارین اوموروق. بونا اینانیریق کی بیزیم بیر آددیم گئری گؤتورمه ییمیزله دوشمن نئچه آددیم ایره لی له یه جک.

سونوندا آذربایجان اؤیرنجی حرکاتی اولاراق ، اؤیرنجی میللت چیلری حرکتین اساس دیرک لریندن بیلیب، عزیز اؤیرنجی سیلاحداشلاریمیزی گونو-گوندن دایانیشلی و دیره نیشلی اولماغا چاغیریریق.

یاشاسین آذربایجان

یاشاسین آذربایجان میللی حرکاتی

یاشاسین اؤیرنجی حرکاتی

|+| نوشته شده توسط کولگه در دوشنبه بیستم آذر 1385 ساعت 18:24 |

دانشگاه تبريز به آشوب كشيده شد
روز سه شنبه چهارده آذر در اولين روز سلسله سمينارهاي سه روزه به مناسبت روز دانشجو جلسه ي سخنراني و پرسش و پاسخي به دعوت طيف مدرن انجمن اسلامي ترتيب داده شده بود.در اين جلسه كه با حضور آقايان دكتر فرزدي و دكتر رمضان زاده استان دار سابق كردستان برگزار شد،با توجه به نزديكي انتخابات،موضوع بحث با توجيه كاستي هاي دولت اصلاحات آغاز گرديدو ديري نپاييد كه به موضوعات ملي كشيده شد.همان گونه انتظار مي رفت جمعيت حاضر در تلار شهيد شفاهي،خواستار پرسش و پاسخ شفاهي و بدون سانور شدند.مجري برنامه آقاي قربان زاده عضو طيف اصلاح طلب انجمن اسلامي با رد تقاضا مشغول خواندن سئوالات كتبي و اكثرا سانسور آنها بود، با اينحال به جرات مي توان گفت بيش ازنود درصد سئوالات مربوط به مسائل ملي آذربايجان بود.دكتر رمضان زاده در پاسخ به يكي از اين سئولات گفت: شما كه بحث از فدرال و... مي كنيد، نقده و برخي ديگر از شهرهاي اذربايجان را دركدام بخش فدرال مي دانيد، آذربايجان يا كردستان!!!! كه فريادها بلند شد ...
عده اي مي گفتند آذربايجان، عدهاي نيز كه ازگستاخي رمضان زاده سخت خشمگين بودند با فريادهاي خود وي را به باد دشنام گرفتند حتي عده اي نيز به طرف وي حمله ور شدند كه با ممانعت سايرين مواجه شدند.عده اي ازدانشجويان معلوم الحال پان كرديست كه حتي آنان نيز از جسارت رمضان زاده متعجب بودند، از وضعيت بوجود آمده مضطرب شده و گاها به رمضانزاده اعتراض مي كردند.با اين حال جسارت يك كرد به شهرهاي آذربايجان در دانشگاه تبريز چنان خشم دانشجويان را برانگيخت كه از همان لحظه آشوبها سراسر تالار را فرا گرفت.از همان لحظه فريادهاي مكرر دانشجويان مبني بر سئوال شفاهي يك دانشجوي آذربايجاني پشت تريبون،فضاي تالار را مي لرزاند.اين درخواست كه با رد پي در پي مجري پان ايرانيست جلسه همراه شد به زودي به خشونت مبدل گرديد.مجري جلسه به زودي ختم جلسه را اعلام كرد و از دادن ميكروفن به دانشجوي جسور آذربايجاني امتنا كرد. در اين لحظه تمام تالار به پا خواسته و دانشجويان دور سن حلقه زدند و كسي را جرات بيرون رفتن از جلسه واعلام ختم آن نبود،حتي دكتر رمضان زاده و فرزدي كه از ترس سر به زير انداخته و نشسته بودند. سرانجام پس از زد و بند فراوان تالار را سكوت فراگرفت و دانشجوي آذربايجاني شروع به سخن كرد. با صدايي بلند و جسوراز كارهاي دكتر رمضان زاده گفت، مو به مو،از تحريك كردها در اروميه و ... تا دوران استانداري وي و توضيحاتي در مورد شهرهاي مورد ادعاي رمضان زاده اعم از سولدوز و مهاباد و ...و در پايان با اين جمله سخن خويش را به پايان برد"ما در سولدوز و مهاباد و ... مشكلي نداريم،اگر قرار است راي گيري شود،بايد در سنندج و كرمانشاه و ... باشد"كه مورد تشويق مكرر دانشجويان قرار گرفت.ضمنا جلسات چهارشنبه و پنجشنبه لغو و مجري پان ايرانيست نيزبه كميته ي انظباطي احضارشد.
ياشاسين گونئي آذربايجان يئنيلمز اويرنجي لري
 
                   جنبش دانشجويي آذربايجان_واحد مركزي خبر_تبريز
|+| نوشته شده توسط کولگه در دوشنبه بیستم آذر 1385 ساعت 18:23 |

روز شمار مختصر حكومت ملي آذربايجان

روز شمار مختصر حكومت ملي آذربايجان:

 

12 شهريور 1324_روز تشكيل فرقه دموكرات به رهبري سيد جعفرپيشه وري

 

شهريور1324_انتشار شماره اول روزنامه آذربايجان ارگان فرقه

 

دموكرات آذربايجان

19 شهريور1324_پيوستن و ادغام شعبه آذربايجان حزب توده و تشكيلات كارگري به فرقه دموكرات آذربايجان

20آبان 1324_نشست تشكيلات 32 نفره هيئت رئيسه حكومت خود مختار آذربايجان

21آذر1324_افتتاح مجلس ملي آذربايجان و اعلام رسمي استقرار حكومت خود مختار آذربايجان

22آذر1324_خلع سلاح پادگان تبريز و تسليم آن در برابر حكومت خود مختار آذربايجان

27آذر1324_انتشار آگهي مربوط به استخدام داوطلبان خدمت در قشون آذربايجان

19دي1324_تصويب تاسيس دانشگاه آذربايجان در تبريز با سه دانشكده كشاورزي پزشكي و تعليم و تربيت

1بهمن1324_استعفاي حكيمي از نخست وزيري در ايران

6بهمن1324_نخست وزيري احمد قوام

27بهمن1324_تصويب قانون مربوط به تقسيم اراضي خالصه

29 بهمن 1324_مسافرت احمد قوام به مسكو با هواپيماي ارسالي از باكو

11اسفند1324_اعلام خبر گزاري شوروي مبني بر خروج نيروها شوروي از دوم مارس از طريق شمال ايران.اين خبر همچنين اعلام كرد نيروهاي شوروي تا روشن شدن اوضاع در بخش شمال غربي و غري ايران مناطق مذكور را ترك نخواهد كرد.

16فروردين1325_امضا موافقت نامه بين قوام و دولت شوروي

25فروردين1325_آغاز به كار كنگره دهقانان آذربايجان با شركت بيش از 600 نفر در تبريز

9ارديبهشت1325_ورود هيئت حكومت خود مختارآذربايجان به تهران با رياست سيد جعفر پيشه وري

19ارديبهشت1325_خروج كامل نيروهاي روس

1خرداد1325_تخليه زنجان توسط نيروهاي فرقه دموكرات و فدائيان

26خرداد1325_راهپيمايي مردم زنجان و خمسه در اعتراض به واگذاري زنجان به ايران

16 آذر1325_پيشروي قواي ايران به سوي ميانه

21آذر1325_سقوط حكومت خود مختار آذربايجان كه بر اساس آمار ارتش 25000 اعدام 70000 مهاجر و آواره و زخمي بر جاي گذاشت .

20تير1326_درگذشت؟!!!؟سيد جعفر پيشه وري در حادثه رانندگي در باكو!!!!!؟؟؟؟

 

|+| نوشته شده توسط کولگه در پنجشنبه شانزدهم آذر 1385 ساعت 16:58 |

نگاهي ديگر به 21 آذر
مرتضی نگاهی

يك: بر آمدن فرقه دموكرات آذربايجان

فردا پس فردا روز 21 آذر فرا مي رسد. اين روز براي من يادآور روزهاي بسيار سرد آذر ماه سراب است كه ما دانش آموزان را به خط مي كردند و در آن سرماي وحشتناك، كه اغلب با برف و سوز طاقت فرسا همراه بود، به “امامزادا” مي بردند و آنگاه شعرهاي ملي ميهني مي خواندند و ما مي بايستي با دندان هاي كليد شده از سوز سرما جاويد شاه مي گفتيم يا براي سخنران پر جوش و خروش، كه اغلب معلم ورزش ما بود يا رئيس ژاندارمري يا شهرباني شهر، با دستاني كبود از سرما كف مي زديم. البته از سخنان سخنران ها سر در نمي آورديم. چرا كه به فارسي سخن مي راندند و ما هنوز معني “متجاسر” و “اجنبي” و ” خود فروخته” و …. را نمي دانستيم. در آن “امام زادا” چند ژاندارم “شهيد” شده بودند. بدون آن كه علت آن را بدانم 21 آذر برايم روز منحوسي بود. حالا از سرماي استخوان سوزش بود يا مكان قبرستانش، نمي دانم. در روزهاي ديگر كه هوا سرد نبود و ما گاهي به مناسبتي به همان قبرستان گذارمان مي افتاد، پدرم از قبر ديگر “شهدا” نيز برايمان سخن مي گفت. اينان كه شمارشان خيلي بيشتر از شمار ژاندارم ها بود به دست همان همقطاران همان ژاندارم ها “شهيد” شده بودند. و ما خيلي از ژاندارم ها خوش مان نمي آمد كه قلدري مي كردند و توپ واليبال ما را پاره مي كردند و برخي مشهور به بچه بازي هم بودند.
در اين ميان اما دو چهره سخت مورد نفرت سخنران ها قرار مي گرفتند: غلام يحيي و پيشه وري. غلام يحيي اهل همان سراب خود ما بود. داستان هاي زيادي در موردش شنيده بوديم. داستان هاي خوب البته. اما بعدها رئيس دبيرستان ما غلام يحيي را مانند فحش نثار ما مي كرد. پيشه وري را خوب نمي شناختيم. گاهي كتاب پاره پوره اي در زير زمين يا انبار خانه اي كشف مي كرديم كه به تركي بود و كتاب درسي مدارس دوره يك سالهء “ملي حكومت”. اين كتاب هاي پاره پاره براي ما جذبه داشت. و اين مقارن ايامي بود كه اغلب در كلاس هاي درس به “جرم” صحبت كردن به تركي بايد يك ريال جريمه پرداخت مي كرديم. يك ريال آن ايام پول بود! يك جيب پر مي شد باقلاي داغ خريد يا چند عدد لبوي قرمز داغ و كبابي! لبو و باقلا در زمستان خوردن داشت. در تابستان هم يك بستني ناني “ميزان عمي” همان يك ريال بود! ميزان عمي بستي را ثعلب درست مي كرد و پسرش با پارو به عمل مي آورد.
…. آن روزها رفتند …

اما اين روز ها كه 21 آذر در راه است و همين فردا پس فرداست (بستگي دارد كه كجاي جهان باشيم. استراليا يا آمريكا!) كه سر مي رسد، نه از آن سوز و سرما خبري هست (در كاليفرنيا) و نه از آن سخنرانان كف بر دهان. اما اين روز هست و خواهد بود و ياد آور يكي از مهم ترين وقايع ميهن ما خواهد بود. پس بد نيست كه تاملي بكنيم و ياد آوريم آن روز را.
تاريخ رسمي نظام پيشين آن واقعه را يك حادثه ساخته و پرداخته اتحاد جماهير شوروي (اجنبي) و عمال داخلي شان (متجاسران) مي خواندند و يكي از دلاوري هاي شاه جوان را “نجات آذربايجان” به حساب مي آوردند. نيروهاي چپ هم آن را يك “نهضت ملي، دموكراتيك، خلقي، ضد امپرياليستي و ضد استبدادي” مي ناميدند.
اما واقعيت نه تماما ” اين” و نه “آن”. بذر هاي جنبش آذربايجان ريشه در انقلاب مشروطيب داشت كه ماده، مهم انجمن هاي ايالتي و ولايتي در متمم قانون اساسي آن گنجانده شده بود. بر اساس مواد 90 تا 93 متمم قانون اساسي، هر شهر و هر ايالت مي تواتنست انجمني داشته باشد. آذربايجاني ها به ويژه تبريزي ها در برپايي انجمن هاي ايالتي نقش مهمي داشتند. تورج اتابكي به نقل از خانم هما ناطق در كتاب ( آذربايجان در ايران معاصر) مي نويسد:

“انجمن تبريز در سپتامبر 1906 تاسيس شد. اگر چه وظيفهء اصلي اين انجمن برگزيدن و نامزد ساختن وكلا براي مجلس بود، اما به زودي راسا به صورت پارلماني منطقه اي درآمد.
…. در نخستين روزها، مشروطه طلبان تبريزي، در سخراني ها و انتارات خود انجمن را مجلس ملي مي خواندند…”

نقش و سهم آذربايجان در نهضت مشروطيت در اين مقال نمي گنجد و اغلب از آن آگاهي داريد. اما نكته، مهم اينجاست كه تبريز سال هاي سال وليعهد نشين بوده و پس از تهران مهم ترين شهر ايران به شمار مي رفت. آذربايجان پس از پايتخت مركز عمده تجارت و صنعت بود و مهد فرهنگ. نخستين روزنامه ها و چاپ خانه هاي ايران در تبريز ايجاد شدند و بنا به موقعيت جغرافيايي آن راه هاي روسيه و اروپا از آذربايجان مي گذشت.

اما با بر آمدن رضا خان و پادشاه شدن او اين رسم برافتاد و با تشكيل دولت _ ملت ايران بر پايهء زبان فارسي،آذربايجان مقام ديرين خود را از دست داد. ايالت بزرگ آذربايجان تكه تكه شد. برخي از شهرها به گيلان داده شد و برخي به كردستان (در عوض برخي از شهرهاي مهم كردستان هم به استان نوبنياد “آذربايجان غربي پيشكش شد تا هويت آن مخدوش شود). شهر باستاني اروميه _ كه برخي حتي زادگاه زردشتش مي نامند_ به افتخار شاه جديد رضائيه خوانده شد و مراكز عمده صنعت و كشاورزي به اصفهان و مازندران منتقل گرديد. زبان تركي هم در همين ايام مورد تحقير و توهين قرار گرفت. بنابراين جاي تعجب نبود كه پس از بركناري رضا شاه و خروج او از ايران و اشغال ايران توسط نيروهاي متفقين كه با تجدد و فضاي باز توام بود، مردم آذربايجان دوباره به ياد خواسته هاي خود بيفتند. خليل ملكي در خاطرات سياسي خود مي نويسد:

“پس از شهريور 1320 و به وجود آمدن آزادي هاي نسبي، جريان هاي اجتماعي كه پشت سدهاي ديكتاتوري راكد مانده بود، پس از شكستن سد، مانند سيل خروشاني به حركت افتاد. …”
در چنين فضايي بود كه نهضت خود مختاري آذربايجان دوباره جان گرفت. حزب توده در 29 سپتامبر 1941 ايجاد گرديد و جمعيت آذربايجان در اكتبر همان سال. احزاب ديگري هم با انواع و اقسام گرايش ها و مسلك ها هر روز مانند قارچ مي روئيدند. حزب توده به سرعت بين جوانان و روشنفكران و كارگران شهري محبوبيت يافت و جمعيت آذربايجان كه در نوامبر همان روزنامهء آذربايجان را به زبان تركي منتشر كرد، ميان آذربايجاني ها محبوب شد. اين نخستين روزنامهء تركي بود كه پس از بيست سال منتشر مي گرديد. فضا آن چنان باز شده بود كه در از اكتبر سال 1941 تا سپتامبر 1945 جمعا 21 روزنامه در آذربايجان چاپ مي شد. از اين تعداد 14 روزنامه به فارسي، سه تا به تركي (آذربايجاني)، سه روزنامه دوزبانهء فارسي _ تركي و يك روزنامهء ارمني انتشار مي يافت.( آذربايجان در تاريخ معاصر، ص 101) در چنان ايامي كه نسيم آزادي نسبي وزان بود و ايران تحت اشغال مهم ترين دوران “آزادي” خود را تجربه مي كرد، آذربايجان دوباره مهد افكار انقلابي شده بود. در اواخر تابستان 1945 بود كه فرقه دموكرات آذربايجان با گردانندگان همين روزنامه ها ايجاد گرديد. بنا به نوشتهء آقاي اتابكي در همان كتاب، تقريبا قريب به اتفاق موسسين فرقه از تبار آذربايجاني اند و در ايران به دنيا آمده اند ومتوسط سن سان 39 سال بوده است. 36 در صد از طبقه پايين متوسط يا از خانواده كارگرانند. 48 درصد از خانواده هاي طبقات متوسط يا بالاي متوسط و 16 در صد از قاجار يا از سرشناسان ايلات بودند. (ص 135)

بر آمدن پيشه وري

براي درك صريح وقايع آذربايجان در آن روزگار پيچيده بايد اندكي با بازيگر اصلي آن وقايع آشنا شويم. پيشه وري يكي از جالب ترين و پيچيده ترين چهره هاي تاريخ ايران در آن ايام پر تلاطم است. (مطالب زير با استفاده از نوشتهء مورخ مشهور رحيم رئيس نيا كه در مقدمه كتاب ” آخرين سنگر آزادي” مجموعه مقالات مير جعفر پيشه وري در روزنامهء حقيقت چاپ شده است.)

نام اصلي او سيد جعفر جوادزاده بود كه در سال 1893 در يكي از روستاهاي خلخال به دنيا آمد. در دوازده سالگي همراه با خانواده اش به باكو رفت. در آن ايام صدها هزار ايراني براي كار در معادن نفتي باكو به آن سو مي رفتند. اما پيشه وري كه در ايران اندكي سواد خواندن نوشتن آموخته بود، به جاي كار در معادن نفتي به تحصيل پرداخت و در عين براي گذران زندگي فراشي مدرسه “بلبله” را نيز بر عهده گرفت. روستاي بلبله در اطراف باكو بود. پس از پايان تحصيلات متوسطه به روستاي ديگري به نام “خيردالان”، در همان اطراف رفت و خود مدرسه اي باز كرده و مشغول تدريس شد. چند سال بعد وارد دارالمعلمين (دانشسرا) شد و پس از پايان تحصيلات در مدرسه ايرانيان باكو كه “اتحاد” نام داشت، به تدريس فارسي و تركي و شرعيات پرداخت. هرچند پيشه وري در طي اين مدت مقالاتي هم در نشريه هاي مختلف باكو مي نوشت، اما به طور جدي نويسندگي را با روزنامهء “آذربايجان جزو لاينفك ايران” آغاز كرد. اين نام غريب علاقه و مهر ايرانيان ساكن باكو را نسبت به وطن مادر نشان مي دهد. شايد نويسندگان اين سطور دچار حيرت شوند كه پيشه وري از كجا شروع كرد و سرنوشتش چگونه رقم خورد. اگر در دو كلمه خلاصه كنيم، پيشه وري با ايران شروع كرد و با ايران نيز تمام كرد! يعني شش ماه پس از فرارش به باكو در جلسه اي با مير جعفر باقراف بحث به سرنوشت فرقه مي كشد. باقر اوف كه چشم و چراغ استالين در آذربايجان بود، به پيشه وري مي گويد: “اگر از همان نخست به اتحاد شوروي مي پيوستيد، به اين سرنوشت دچار نمي شديد! و پيشه وري پاسخ مي دهد اشتباه ما در اين بود كه سرنوشت خود را از ايرانيان ديگر جدا كرديم و حالا به اين روز افتاده ايم.” (نقل به مضمون، از شاهدان عيني از جمله دكتر جهانشلو، وزير بهداري دولت خود مختار آذربايجان). اما ميان اين دو ايران، يك لابيرنت (هزار تو) وجود دارد. پيشه وري پيش از هر چيز يك روزنامه نگار بود و انواع و اقسام روزنامه هاي باكو چه به فارسي و چه به تركي مقاله مي نوشت. مقالاتش از طنز سياسي و اجتماعي گرفته تا بحث هاي تاريخي و فلسفي را شامل مي شد. اين جوان معلم اندك اندك به صورت يك انقلابي تمام عيار در آمد و با عقايد ماركس و لنين نيز آشنا شد. آن دوران باكو با صدها هزار كارگر صنعت نفت يكي از مهد هاي انقلاب روسيه به شمار مي رفت و پيشه وري در قلب محله كارگري صابونچي زندگي مي كرد. پس از انقلاب روسيه، پيشه وري سخت شيفته، انقلاب گرديد و بر آن شد كه اخگر انقلاب را در تمام دنيا بايد بيافروزد! مانند چه گوارا چند دهه پس از او كه به شور انقلاب پيوست.

پيشه وري پس از به بار نشستن انقلاب در روسيه راهي گيلان مي شود تا به انقلابي مشهور ميرزا كوچك خان بپيوندد. ميرزا چهار پنج روز بود كه اعلام استقلال كرده بود كه پيشه وري همراه 23 يا 30 تن از رفقايش به گيلان وارد شد. (23 ماه مه 1920) در چهارم ژوئن همان سال پيشه وري به عنوان وزير امور خارجه حكومت انقلابي گيلان (در زماني كه احسان الله خان و حيدرعمو اوغلي در راس حكومت انقلابي گيلان بودند) تعيين مي گردد. پيشه وري چند ماه همراه اين نهضت بوده در منازعات چپ و راست آن شركت مي كرده و چند ماه پس از ورودش شروع مي كند به نشر روزنامه كامونيست ” اين روزنامه ناشر افكار كميتهء مركزي فرقهء كامونيست (بالشويك) ايران بوده به مديريت م. ج. جواد زاده خلخالي …” (آخرين سنگر آزادي، ص 44)

در نهضت گيلان انواع و اقسام گرايش ها با هم و با دولت مركزي درگير بودند. از آنارشيست ها تا چپ هاي افراطي و نيز مسلمانان متعصب و راست هاي گوناگون! تا اين كه اين نهضت توسط واحد هاي قزاق كه رضا خان يكي از فرماندهانش بود، پس از كودتاي سوم اسفند 1299 سركوب مي گردد و رضا خان به عنوان پادشاه ايران به تخت شاهي مي نشيند.
در سال 1921 (1300) پيشه وري براي شركت در جلسات كنگره سوم كمينترن به مسكو مي رود و ديگر به جنگل باز نمي گردد بلكه از راه خراسان به تهران مي رود و پس از دو سه ماه بيكاري در روزنامه “حقيقت به عنوان مترجم و نويسنده مشغول به كار مي شود. حالا اين جوان حدود 28 _ 29 ساله است. در حدود سال 1304 با خانم معصومه مصور رحماني دختر ميرزا ابراهيم خان صنيع الدوله معروف به عكاس باشي ازدواج مي كند. حاصل اين ازدواج پسري است به نام داريوش. (اي كاش كسي از خوانندگان بداند كه چه بر سر اين داريوش آمد!) در سال 1309 به اتهام فعاليت هاي كمونيستي 11 سال در زندان به سر مي برد و پس از آزادي روزنامه “آژير” را از خرداد 1322 تا اواسط 1324 منتشر مي كند. در اين دوره به نمايندگي مجلس چهاردم از تبريزانتخاب مي شود كه اعتبارنامه اش به تصويب نمي رسد. اما او همچنان به فعاليت سياسي مشغول شده و در شهريور همان سال فرقه دموكرات آذربايجان را بنيان مي گذارد.

پيشه وري پس از اولين كنگره فرقه روز دهم مهرماه 1324 در مقاله اي نوشت: شعارهاي ما محرمانه و مرموز نيست و ما با افكار و انديشه هاي مخالف استقلال و تماميت ايران مبارزه مي كنيم. …. تشكيل انجمن هاي ايالتي و ولايتي حق مشروع و قانوني ما است…. پدران ما اين حق را با زور و قهر و غلبه گرفته اند (حالا) ما مي خواهيم آن را از چنگال غاصبين بيرون بياوريم…”

بنابران فرقه با اين اصول موجوديت خود را اعلام كرد. در مرام نامهء 51 ماده اي فرقه مسايل اقتصادي، بازرگاني، بهداشت، دادگستري، ارتش و … به تفصيل مورد بحث قرار گرفته بود. البته شايد در كشوري مانند سويس يا ايالات متحده و اسپانيا، امروزه چنين مرام نامه اي از اصول اوليه فدراليسم به حساب بيايد، اما در ايران آن روزگار كه ايران به شدت در هرج و مرج بود و قشون شوروي در كوي و برزن شهرهاي آذربايجان رژه مي رفتند، اين مرام نامه به شدت بوي تجزيه مي داد. به ويژه آن كه در ادبيات سياسي فرقه انجمن هاي ايالتي و ولايتي به سرعت جاي خود را به خود مختاري داد كه حكومت مركزي تهران سخت با اين اصطلاح مخاف بود. بيات استاندار اعزامي از تهران در مذاكره با سران فرقه مي پرسد: “مقصود از اين مختاريت چيست؟ انسان از اين كلمه وحشت مي كند. خوب است يك چيز ديگري به جاي آن گذاشته شود. پيشه وري ضمن توضيح كلمه “مختاريت ملي” از شيوه حكومت سويس و ايالات متحده مثال مي آورد. بيات مي پرسد ، مي خواهيد مختاريت شما در حدود باشد؟ پيشه وري پاسخ مي دهد، به هيچ وجه ما در صدد تجزيه كشور نيستيم. مي خواهيم كه در حدود سرحدات ايران و زير پرچم ايران و رعايت قوانين عمومي عادلانه در كارهاي داخلي خود مختار باشيم. پول ما همان پول رايج ايران است، به مجلس شوراي ملي نماينده خواهيم فرستاد و قستمي از ماليات را براي مخارج عمومي مانند نگهداري قشون يا نمايندگان سياسي در خارجه و غيره به دولت مركزي پرداخت خواهيم كرد….(سيري در كوچه هاي خاطرات، حميد ملازاده، ص 79 انتشارات ارك، تبريز 1373)

پيشه وري هرچند ماركسيست و كمونيست بود، ولي دست كم در ايران به مبارزه طبقاتي و حزب طبقه كارگر اعتقاد نداشت. اما انگار به آرمان هاي بولشويك اوليه در مورد “حق ملت ها براي خود مختاري، حق جدايي و تشكيل يك دولت ملي مستقل” بيشتر تمايل داشت.

از پيشه وري جزوه اي باقي مانده كه سلسله يادداشتهايش هست در نشريه آژير كه خودش در تهران به زبان فارسي منتشر مي كرد. در اين جزوه پيشه وري بخشي دارد به عنوان “دربارهء احزاب” در اين بخش به مسايل طبقات در ايران پرداخته و نوشته كه “در ايران طبقات هنوز خيلي از هم دور نشده اند. مخصوصا طبقات پاييني مثل كارگر، دهقان، كسبه و پيشه وران كه در بسياري موارد با هم منافع مشترك دارند. بنابراين، در ايران زمينه اي براي تشكيل يك حزب، به معناي دقيق كلمه طبقاتي وجود ندارد. ..” (آژير شماره 156) بنابراين به نظر او بايد مسايل ملي و قومي عمده مي شد تا شمار كثيري از اقشار مردم را بسيج مي كرد. براي همين است كه در ميان موسسين فرقه هم تاجر وجود داشت و هم مالك، هم دهقان و هم كارگر و كارفرما. در نخستين اعلاميه فرقه اشارات صريحي به استقلال و تماميت ايران و “مختاريت فرهنگي” شده است. خواسته فرقه در آن ايام (براي مردم آذربايجان) سه سال اول مدرسه تحصيل فقط به زبان آذربايجاني و پس از آن زبان فارسي به عنوان “زبان رسمي” مي بايستي در كنار زبان آذربايجاني آموخته مي شود. فرقه اي ها حتي خود را پيشگام آزادي خواهي در سراسر ايران مي دانستند. بعد ها زبان آذربايجاني را زبان رسمي آذربايجان و زبان فارسي را “زبان دولتي” خواندند. اصرار زياد فرقه پيرامون زبان آذربايجاني، در تهران بازتاب نامساعدي داشت و حتي ليبرال ترين ايرانيان نيز با اين مساله با احتياط برخورد مي كردند. روزنامه ايران ما از روزنامه هاي سرشناس ليبرال در آن ايام نوشت:
زبان ملي هم ميهنان آذربايجاني ما فارسي است. و پيشنهاد كرد كه فرفه اگر به جاي ملت آذربايجان “مردم آذربايجان” بنويسد، مناسب تر خواهد بود. اندك اندك پيشه وري را شور زبان برداشت و او ديگر آن پيشه وري زمان آژير نبود كه در هر حال روزنامه اي بود فارسي زبان و بيشتر به درد و رنج مردم ايران به طور كلي مي پرداخت و نه فقط آذربايجان. پيشه وري تبريز با پيشه وري تهران تفاوت كرده بود. برخي عقيده دارند كه در اين برهه پيشه وري سخت تحت تاثير ميرجعفر باقروف و ميرزا ابرايم اف ( نويسنده، سرابي تبار كه او هم مانند باقروف طرفدار “آذربايجان بزرگ و واحد بود) قرار گرفته بود. (جهانشاهلو و ايرج اسكندري بر اين باور بودند)

19 آبان تا 29 آبان ده روزي بود كه آذربايجان را تكان داد. در اين ده روز سرنوشت ساز، فرقه در تمام نقاط آذربايجان تظاهرات و ميتينگ هاي بزرگي را تدارك ديد كه عمده خواست هايش نيز همان تشكيل “انجمن هاي ايالتي و ولايتي ” بود. در اين گردهمايي ها در حقيقت رهبران و نماينده هاي آتي فرقه در شهرستان ها بخش هاي مختلف آذربايجان نيز پا به عرصه وجود گذاشتند. ترتيب دهندگان گردهمايي ها و سخنرانان خود به خود به “نمايندگي” انتخاب شدند و در 29 آبان 724 نفر از اين نمايندگان از طرف مردم آذربايجان وارد تبريز شدند تا در مجمعي كه “مجمع ملي آذربايجان خوانده شد، شركت كنند.

اين مجمع نامه سرگشاده به شاه و نخست وزير و رئيس مجلس نوشت و در آن خواستار “مختاريت ملي” گرديد. در ششم آذرماه 1324 مجمع ملي انتخاباتي را براي انجمن هاي ايالتي و ولايتي ترتيب داد كه پنج روز طول كشيد و براي نخستين بار در تاريخ مشروطه ايران (و شايد در طول تاريخ ايران) زنان نيز حق راي پيدا كردند. در اين انتخابات يك اتفاق مهم افتاد و آن تغيير نام انجمن ايالتي و ولايتي به “مجلس ملي” بود. برخي از نمايندگاه مجمع معتقد بودند كه همان نام پيشين انجمن ايالتي و حفظ شود ولي افراطي هاي مجمع راي بيشتري آوردند و به اين ترتيب “مجلس ملي” آذربايجان با راي مردم متولد شد. حالا فرقه ادعا داشت كه دويست هزار عضو دارد و صد نفر نماينده “مجلس”، كه با راي مستقيم مردم انتخاب شده اند. اما در اين مدت فرقه به كارهاي نظامي و حتي چريكي نيز دست يازيده بود. گروه هاي كوچك مسلح كه “فدائي” خوانده مي شدند در سراسر آذربايجان سازماندهي شدند. بعدها اين فدائي ها استخوان بندي ارتش منظم “قزلباش” را تشكيل دادند. كار آموزش ارتش فرقه را افسران شورشي خراسان كه چندي پيش در پي يك شورش ناموفق به باكو فرار كرده بودند، بر عهده داشتند.
در همين اواسط آذر ماه بود كه كه فداييان در مراغه، مرند، سراب، ميانه، و اردبيل مسلط شدند. روز 14 آذر به نزدكي زنجان هم رسيدند. البته اين پيروزي هاي آسان بدون وجود ارتش سرخ شوروي شايد محال بود. ارتش شوروي ماموران اعزامي تهران را در ايستگاه هاي بازرسي معطل مي كرد و فداييان را در حمل و نقل ياري مي داد. هرچند به طور رسمي ظاهرا بي طرف بود.

در روز 21 آذر سال 1324 مجلس ملي آذربايجان با حضور 75 نماينده از 101 نماينده رسما افتتاح شد. حاج ميرزا علي شبستري، 47 ساله به رياست مجلس برگزيده شد و همين مجلس ارگان هاي گوناگون دولت را “حكومت ملي آذربايجان” ناميد. كابينه هم با شركت ده نفر وزير تشكيل گرديد و پيش وري به عنوان “باش وزير” (نخست وزير) انتخاب شد. اين كابينه فاقد وزير امور خارجه بود. چون “حكومت ملي” خود را تابع ايران مي دانست و كوششي هم به عمل نياورد كه مثلا در سازمان ملل متحد عضو شود يا از دولت ها بخواهد حكومت نوپاي آذربايجان را به رسميت بشناسد.

زاپاتا هاي آذربايجان! و …. نیم نگاهی به آذربایجان آن ایام

پيش از اين كه به آذربايجان زمان پيشه وري برويم، بد نيست كه از اوضاع و احوال آن روزگار اندكی بنويسم. چون شناخت ماجراي آذربايجان و برآمدن فرقه بدون شناخت اين اوضاع و احوال مشكل و شايد غير ممكن باشد.

خب، در آن روزگار نه تنها در آذربايجان بلكه در سرتاسر ايران نظام فئودالي حاكم بود و فئودال ها حرف اول و آخر را در منطقه مي زدند. حتي گاه عليه حكومت مركزي به پا مي خاستند. محمد رضا شاه پهلوي پادشاه ايران، خود در كتاب انقلاب سفيد در باره نطام اربات و رعيتي و ظلم و جور فئودال بسيار نوشته است. از جمله اين كه مثلا باكرگي عروس رعيت را در شب زفاف بايد ارباب يا پسرش برمي داشت.

در دوران رضا شاه، گردن كشي اربابان عليه دولت تقريبا به پايان رسيد ولي جور و ظلم شان عليه رعيت ها نه تنها كمتر نشد بلكه بيشتر هم شد. مرغ سحر هنوز ناله سر مي داد:

مرغ سحر ناله سر كن!
داغ مرا تازه تر كن!
….
ظلم ظالم … جور ارباب
آشيانم داده بر باد …
اين شعر ملك الشعراي بهار با صداي جادويي قمر هنوز ورد زبان ها بود. با آهنگ مرتضي ني داود.

در ادبياب آذربايجان ده ها افسانه پيرامون ياغي هايى كه عليه اربابان قيام مي كردند دهن به دهن مي گشت. كوراوغلو و قاچاق نبي از مشهور ترين آن هاست. در همان نيمه اول قرن بيستم نيز از اين قاچاق نبي ها، به ويژه در خطهء آذربايجان كم نبودند. اين ياغيان در تمام نطام هاي فئودالي رخ مي نمودند. از ژاپن گرفته تا مكزيك. كوروساواي بزرگ برخي از اين ياغيان ژاپني را به تصوير در آورده (هفت سامورايي). اما مشهورترين اينان همان زاپاتا است كه الياكازان با بازيگري مارلون براندو او را در سرتاسر جهان جاودانه كرده است.
صفر قهرمانيان (صفرخان) كه سي و دو سال از زندگيش را در زندان گذراند، خاطرات جالبي از اين زاپاتا هاي آذربايجان دارد. ( كتاب خاطراب صفرخان كه به همت علي اشرف درويشيان منتشر شده است.)


حسينقلي خان گنجه اي در همان روستاي شيشوان (در اطراف عجب شير) محل تولد صفرخان به دنيا آمد. جواني بود سركش كه در زمان رضا شاه هميشه با فئودال ها و مالكين در مي افتاد. اين مالكين حسين قلي جوان را مي گرفتند و مي بردند و در زندان هاي خود كتك مي زدند و زنداني مي كردند. بنا براين او سرانجام ياغي مي شود. از يار و ديار خود فرار كرده و در كردستان و آذربايجان در حاشيه مرز عراق به عده اي قاچاقچي مسلح مي پيوندد. اينان، لباس، پارچه، جوهر و از اين قبيل اجناس را از عراق مي آوردند و توسط همين صفرخان و ديگران آن ها را به تبريز برده و مي فروختند. يك بار كه ژاندارم ها براي دستگيري حسين قلي خان به قهوه خانه اي كه او در آنجا بود، مي آيند تيراندازي در مي گيرد و او فرار مي كند ولي در همين گير و دار دو نفر روستايي بي گناه، كشته مي شوند. به روايت صفرخان اين دو نفر با گلوله، ژاندارم ها كشته مي شوند، ولي به حساب حسين قلي نوشته مي شود. (سال 1315) بنابراين اين ياغي پنج سال تمام يعني تا شهريور بيست كاملا مخفي مي شود. با ورود نظاميان شوروي به ايران لشكر 3 تبريز فرار كرده و در همين قريه شيشوان تمام سلاح هايشان را در آنجا مي گذارند و خود با لباس مبدل كه از روستاييان مي گيرند به پايتخت مي گريزند. حسين قلي خان مانند يك قهرمان وارد روستا شده و دهقانان را مسلح مي كند. از توپ وتفنگ تا مسلسل سبك و سنگين نصيب دهقانان مي شود. حالا حسين قلي ارتش دارد. ارتشي دويست _ سيصد نفره، ماجراجو و گردن كش. اينان با نام لوتو (لوطي) مشهور مي شوند. در عرض چند هفته شمار افراد اين ارتش به هفتصد نفر مي رسد. حسين قلي به نقده و بناب و مراغه حمله كرده و در جنگ هاي پارتيزاني چند پاسگاه ژاندارمري را خلع سلاح مي كند. او معمولا با ارتش مجهز خود به مقر فئودال ها نيز حمله مي كرده و اموال آن ها را پس از مصادره ميان دهقانان تقسيم مي كرد. بارها و بارها با نيروهاي دولتي درگير شده و موفق مي شود از چنگ آنان بگريزد. روس ها به او پيشنهاد مي كنند. صفر نقل مي كند:


” بيا! ما به تو اسلحه و هر چه بخواهي مي دهيم و برو تمام آذربايجان را بگير و همه را خلع سلاح كن. فئودال ها را نابود كن. تمام آن وعده هايي كه بعد ها به پيشه وري و ما دادند، به او دادند. آن زمان هنوز فرقه تشكيل نشده بود. فقط حزب توده در آذربايجان فعاليت داشت، اما اين حسين قلي خان به روس ها و به حزب توده اعتماد نكرد. …..
… از اين طرف جمشيد خان اسفندياري هم نوكر دست به سينهء فرمانفرمائيان بود. دهات فرمانفرمائيان را همه اين تصاحب كرده بود. تفنگچي هاي زيادي هم داشت. بين مياندوآب و ملك كندي دست او بود. ” ( ص 182 و 181، خاطرات صفر خان)


يك روز جمشيد خان به همراهي ژاندارم ها به نيروهاي حسين قلي خان را محاصره كرده و جنگ تمام عياري در مي گيرد كه حسين قلي خان با رشادت افسانه واري بدون دادن حتي يك كشته حلقه محاصره را شكسته به كردستان مي گريزد. ” حدود يك سال كار او همين بود كه مي رفت فئودال را خلع سلاح مي كرد و اسلحه هاشان را تقسيم مي كرد بين افرادش. از همان گندم هاي انبارهاي فئودال ها هم براي خورد و خوراكشان استفاده مي كردند. بقيه گندم ها را هم تقسيم مي كرد بين دهقان ها. دزد نبود. سارق هم نبود. راهزن هم نبود….” ( همان كتاب، ص 182)


آخر و عاقبت اين ياغي سركش بسيار جالب است. آشنايانش كه با دربار آشنا بودند او را تشويق مي كنند كه دست از اين كارها بردارد و پس از عفو شاه به كسوت ژاندارم ها دربيايد. او هم تسليم مي شود و مدتي در كسوت ژاندارمي به جنگ فئودال هاي ضد دولت مي رود. اما دشمنانش بيكار نمي نشينند و سرانجام او با خدعه و نيرنگ براي ديدار سرهنگ شقاقي فرمانده ژاندارمري تبريز مي رود كه در همان ديدار او را دستگير كرده و به تهران اعزام مي كنند و پنج سال زندان برايش مي برند. در زندان با طيب حاج رضائي مشهور دعوا مي كند (دعواي ترك و فارس) و به برازجان تبعيد مي شود. تمام طول فرمانروايي فرقه در آذربايجان او در زندان برازجان بود. كوشش هايي مي شود كه او و چند نفر ديگر را با تيمسار زنگنه و كاتوزيان، كه در اروميه زنداني فرقه بودند عوض كنند. اما اين كوشش ها به جايي نمي رسد تا اين كه پس از شكست فرقه او را به بناب مي برند و در يك دادگاه صحرايي در عرض دو ساعت دوباره محاكمه كرده و به دار مي آويزند. براي عبرت سايرين البته!


در اطراف سراب ما هم قاسم نامي بود كه سوار و تفنگچي داشت و با غلام يحيي نيز رابطه داشت. او هم كم و بيش به سرنوشت حسين قلي دچار شد. جالب اينجاست كه كساني هم مانند جمشيد اسفندياري با ديدن جهت باد روس ها نخست به فرقه پيوستند و پس از شكست فرقه هم در كشتار مردم شركت كردند و درجه گرفتند: ” وقتي ارتش شاه وارد تبريز شد، اين (جمشيد خان) سر دسته اشرار بود و بيشتر كشت و كشتارها به وسيلهء او و مزدورانش انجام شد….. مي گويند شاه يك روز مي خواست به مهاباد برود. در مياندوآب اين جمشيد خان خيلي دور و بر شاه مي پلكد. شاه مي پرسد اين كيه؟ اين سرهنگ؟ مي گويند آن قدر آدم كشته تا آذربايجان را نجات داده …” ( ص 186)


***
نكتهء مهم قضيه و بحران آذربايجان در اينجاست. يعني در بازيگرانش. ما در چند روز پيش با پيشه وري اندكي آشنا شديم. براي نوشتن سرگذشت پيشه وري بايد تامل كرد. خوب يا بد، پيشه وري شخصيت بسيار پيچيده اي داشت كه روزي بايد بازگو شود. مانند كتابي كه عباس ميلاني پيرامون اميرعباس هويدا نوشت. پيشه وري از وراي نوشته هايش يكي از ايران دوست ترين و متجدد ترين رجل سياسي زمان خودش بود. بسياري او نوشته هاي هنوز پس از گذشت هشتاد سال تر و تازه مي نمايند:
“براي آن كه ملت بتواند كاملا از حقون خود استفاده نمايد، حكومت و اصول دموكراسي كاملا جرا شود، لازم است كه يك مملكت به جمهوريت هاي كوچك تبديل يابد.
تجربه ثابت مي كند كه در حوزه هاي كوچك انتخابات بهتر به منفعت ملت انجام مي گيرد. مملكت سويس يك يك نمونه از اين موضوع است.


اصول فدراسيون هرچند در ممالك متفاوت است، ليكن اساس و فلسفهء آن ها اختلافي ندارد. اصول فدراسيون و اختيار اهل محل تنها براي اجراي انتخابات نيست، بلكه براي جلوگيري از هرج و مرج داخلي و حفظ و ترقي ملت فايدهء زياد دارد. زيرا ساكنين يك نقطه در حيات و معيشت خود يك نوع احتياجات خصوصي دارند كه آن را خود اهل محل بهتر از ديگران مسبوقند. مثلا اهالي كنار دريا به چيزهايي كه ساكن دشت و كوهستان احتياج دارند، محتاج نيستند. احتياجات اهالي گرمسير غير از احتياجات اهالي سردسير است. از اين نقطه نظر است كه اصول مختاريت محلي در اكثر ممالك اروپا و آمريكا قايم شده است.



شرارت ايلات و كردها به مقاله مربوط نيست و اين آثار ملوك الطوايفي قديم است. اين را نمي توان انكار كرد كه حكومت مركزي تاكنون توجه تامي به ولايات معطوف نداشته و آن ها را از خود راضي نكرده و اين كه آن ها تا كنون به فكر تجزيه نيفتاده اند، همان احساسات ايرانيت بوده است و الا با اين اصول اداره ممكن نبود از مردم جلوگيري شود. ما كار نداريم كه در ابتدا چگونه بوده. شايد آذربايجاني ها از جنس مغول ها هستند، يا خراساني ها از نسل عرب يا گيلاني ها از ملت ديگر يا كردها از نسل مدي بوده اند. اين ها را امروز مدرك قرار دادن ديوانگي است. احساسات و عادات امروز تمام سكنهء ايران، ايرانيت همه را ثابت مي كند…

…..

پس به طور خلاصه مي توان گفت اهالي ايران همگي داراي يك احساسات بوده، فقط شرايط محلي هر ولايت متفاوت است. ايرانيت مافوق همه نوع اختلافات است. يك نفر آذربايجاني خود را بهتر از شيرازي ايران پرست مي داند. شايد شيرازي بهتر از خراساني و اصفهاني بهتر از همه باشد.

… اهالي ايران از ترك تا لر و كرد ايرانيت را فوق تمام احساسات مي دانند ولي با جود اين بايد يك نوع اختيارات محلي به آن داد. اما عثماني ها به اسم ترك و استبداد ملي، آعراب را از خود دور نمودند و حال آن كه اگر اصول مختاريت محلي را قبول مي كردند و عثماني را يك دولت اسلامي يا يك دولت مختلف العناصر معرفي مي كردند و عملا حساسات ساير نژادها را به اسم پان تركيزم تحقير نمي كردند، دچار اين اشكالات نمي شد. ترك ها اين مسائل را نفهميدند و خواستند شورش اعراب را با سرنيزه و ارامنه را با قتل عام بخوابانند. ايراني هاي ساكن اسلامبول را “عجم اشكي” گفتند و همه را بر ضد خود شورانيده، عثماني را متلاشي كردند.(آژير شماره 93، 18 خرداد 1301، 8 ژوئن 1922)

پيشه وري مانند بسياري از انسان ها در دوره هاي گوناگون زندگي اش انديشه هايش تغيير پيدا كرد ولي تا آخر عمرش (يعني درست تا آخرين لحظه هاي عمرش و در مشاجراتش با مير جعفر باقراف) به دو اصل مهم اندايشه هايش وفادار ماند: مختاريت و ايرانيت. پافشاري اش در مختاريت او را در آن اوضاع و احوال به شوروي ها نزديك كرد. به نظر مي رسد كه او مي خواست از روس ها و حكومت شوروي براي پيشبرد اهداف خودش يعني ايران فدراتيو استفاده كند، اما روس ها نيز براي پيشبرد اهداف خودشان از پيشه وري و نهضت آذربايجان استفاده كردند. جدايي آذربايجان و پيوستن آن به شوروي هدف غايي شوروي نبود. شوروي مي خواست با سلاح آذربايجان امتياز نفت شمال را بگيرد. بنابراين شوروي ها نه استقلال آذربايجان را به رسميت شناختند و نه واقعا ارتش درست و حسابي براي فرقه تشكيل دادند. پشتياني شوروي از نهضت بيشتر لفظي بود تا عملي. جورج آلن سفير ايالات متحده در ايران خاطر نشان ساخته كه:

“كمك هاي اتحاد شوروي به رژيم آذربايجان طي سال گذشتهء ممسكانه و همراه با چانه زدن بود. شوروي ها، اذربايجانيان را مجبور ساختند كه براي گندم و ديگر مواد اوليه همان گونه كه توافق كرده بودند بهاي زيادي بپردازند. در حالي كه مقدار زيادي تفنگ هاي خودكار و مهمات و لوازم ساده به آنان دادند، هيچ تسليحات سنگين جزء آن نبود.” ( آذربايجان در ايران معاصر، تورج اتابكي، ص 196)

فرقه هرچند در بسيج مردم بويژه دهقنانان تلاش هاي زيادي كرده بود و اما نتوانست حمايت طبقه متوسط و روشنفكران آذربايجان را به دست بياورد. فرقه بخصوص با دگرگون كردن روابط ديرپا و كهنسال ارباب و رعيت گام هاي موثري برداشت و حتي دست به اصلاحات ارضي هم زد كه روياي دهقانان بود. در شهرها نيز با كشيدن راه ها و آسفالت يك شبه برخي از خيابان ها و سركوبي آدم هاي شرور و مزاحم ( آنان كه روز روشن به پسر بچه ها تجاوز مي كردند و كسي هم جلودارشان نبود)، بستن فاحشه خانه ها (بسیاری از فاحشه های تبریز به تهران رفتند. آژدان قیزی یکی از معروف ترین آنان بود که نقشی هم در ماجرای 28 مرداد و بازگشت دوباره شاه به قدرت ایفا کرد) و تاسيس راديو و دانشگاه و مهم تر از همه آموزش زبان مادري و ترغيب مردم به سواد آموزي گام هاي مهم و موثري برداشت، ولي اين كارها هرگز به حمايت گسترده و مردمي نينجاميد. شمار کثیری از مالکین و خانواده های متمکن و متخصصین به تهران مهاجرت کردند و اغلب امور به دست مهاجرین افتاده بود. مهاجرین از آنسوی مرز آمده بودند و دلشان برای مردم و حتی فرقه نمی سوخت. بنا به نوشته ی آقای جهانشلو افشار بیشتر قتل و غارت های که به حساب فرقه نوشته شد، به دست این مهاجرین انجام گرفته است. باید خاطرنشان کرد که مهاجرین در هر حال محصول استالین بودند و استالین از خودکامه و توتالیترهای بزرگ تاریخ است.

فرقه در بدو تاسیس خود و حتی چند ماه پس از خودمختاری بسیار مورد توجه روشنفکران و نیروهای ترقی خواه تهران و دیگر شهرهای ایران بود. مردم بلاکشیده ایران آرزوها و آمال خود را در جنبش آذربایجان می دیدند. گروهی از روزنامه نگاران زبده و مشهور ایران از جمله جهانگیر تفضلی، اسماعیل پوروالی و شاهنده به دعوت فرقه به بازدید آذربابایجان رفتند و از دستاوردهای عظیم فرقه در برپایی جامعه دموکراتیک دچار شگفتی شدند. (ر ک به کتاب گذشته چراغ راه آینده و یادداشت های اسماعیل پوروالی در ایران ما و روزگارنو ، چاپ پاریس) اما همزمان با اوج گیری تبلیغات علیه فرقه و تلاش های شبانه روزی نیروهای مذهبی آذربایجان و نیز آمریکا و انگلیس که می خواستند اشتباه اروپا که منجر به از دست بخش بزرگی از اروپا شد، کم کم ورق به زیان فرقه برگشت. علت هاي دیگری نیز مي توان براي اين مهم پيدا كرد كه اهم آنان شايد همان خود مختاري مورد دلخواه فرقه چي ها فراتر از انجمن هاي ايالتي و ولايتي و پشتیبانی شوروی بخصوص مقامات آذربایجان شوروی از فرقه بود که می خواستند آذربایجان را به عنوان حیاط خلوت خود در بیاورند. با این همه از شهريور بيست تا پايان فرقه، آذربايجان از خواب قرون و اعصار بيدار شد و با نماد هاي تجدد يعني قانون و حقوق مردم آشنا شد. انقلاب مشروطيت از سطح شهرها فراتر نرفته بود، ولي نهضت دموكراتيك اين سالها تا عمق روستاها پيش رفت. در آن سال ها حتي در كوچك ترين شهرها و بخش ها تئاتر و اپرا و كنسرت مي گذاشتند. پدر من اولين اپراي زندگي خود را در همين سراب تماشا كرده بود. در سالن هتل متروپل تبريز پيانيستي موزار و بتهوون مي نواخت و در باغ گلستان مي شد تانگو رقصيد!

هم چنان که گفتیم سردمداران و مراجع مذهبي سخت با فرقه مخالف بودند و آنان را به عنوان ملحد مدام تكفير مي كردند و در تلگراف هاي متعددي كه به پايتخت روانه مي كردند از “دولت شاهنشاهي و اسلام پناه مي خواستند كه آذربايجان را از شر اين بي دينان نجاب بدهد”! علما البته از پشتيباني گسترده و مالي مالكين و زمين داران نيز بسيار سود مي بردند.
نقش قوام و بازي هاي زيركانه سياسي او نيز در منزوي كردن فرقه بسيار موثر بود. يعني قوام با دست پيش مي كشيد و با پا پس مي زد! چند ديدار و موافقتنامه هم در اين ميان بين قوام و ديگر سران حكومت مركزي با فرقه انجام گرفت كه هيچكدام نتيجه بخش نبود. در هرحال قوام سیاستمدار بزرگی بود که ابعادش هنوز در تاریخ معاصر ایران به درستی ارزیابی نشده است.
از دیگر بازیگران مهم آن عصر باید از حزب توده و دربار و آمریکا یاد کرد. حزب توده با آنکه در اوایل به طور دربست در آذربایجان به فرقه پیوست ولی مسایل عدیده ای با فرقه داشت. با بودن فرقه در آذربایجان توده دیگر نمی توانست به عنوان تنها نماینده چپ ایران در خدمت برادر بزرگ باشد! نیز فرقه نسبت به توده هم لیبرال تر بود و هم خیلی با اصول کمونیسم سر سازگاری نداشت. پیشه وری در مقاله ای که در آژیر نوشت از رضاشاه تجلیل کرد که توده را خوش نیامد. در آذربایجان شعارهای دیکتاتوری پرولتاریا و لغو مالکیت خصوصی و دیگر شعارهای چپ گرایانه مطرح نشد؛ اردوگاه ها اجباری کار به سبک رفیق استالین تاسیس نشد؛ و ….

دربار نظاره گر اوضاع و احوال بود. چون در آن ایام شاه هنوز سلطنت می کرد و نه حکومت. کارها بیشتر به دست نخست وزیران می گردید که مرتب عوض می شدند و کابینه عوض می کردند. مهم ترین نقش را در برافتادن فرقه آمریکا بازی کرد. در مطلب آتی به این مهم خواهیم پرداخت.

اما حاصل تمام این بازی ها به وجود آمدن یک اصطلاح جدید سیاسی در ادبیات سیاسی ایران شد و آن هم “مردم غیور و میهن پرست آذربایجان” بود که حکومت مرکزی تمام کشت و کشتار روزهای آخر را، پیش از ورود ارتش به شهرها، به گردن مردم بلادیده آذربایجان انداخت:

“…. اما عاملی که بیش از همه موجب آن گردید که خطه آذربایجان بدون وارد آمدن تلفاتی به ارتش غیور ایران از چنگ میهن فروشان توده ای رهایی یابد، باید از عرق وطن پرستی و غیرت و از خود گذشتگی خود مردم آذربایجان بود. هیچ فراموش نمی کنم که هنوز قوای ایران به قزوین نرسیده بودند که رزم آرا به من خبر داد در کیهان مفصل بنویسید که آذربایجان یک پارچه هیجان و شور و وطن پرستی شده است و ملاکان و ملیون و وطن پرستان و ضد کمونیست ها عده زیادی از سران فرقه دموکرات را به هلاکت رسانیده اند.” ( مشفق همدانی، خاطرات نیم قرن روزنامه نگاری، ص 247) یعنی موقعی که رهبران فرقه فرار کرده بودند و یک عده اوباش مردم بی گناه را در شهرها می کشتند و خانه ها را غارت می کردند، این دستور خبرنویسی از مقامات به سردبیر کیهان رسید! و بدین ترتیب بود که تاریخ نگاری فاتحان پیرامون یک واقعه بزرگ آغاز شد.

|+| نوشته شده توسط کولگه در چهارشنبه پانزدهم آذر 1385 ساعت 21:58 |

بیانیه دانشجویان دانشگاه اورمیه

از آنجا كه شناسايي حيثيت و كرامت ذاتي تمام اعضاي خانواده بشري و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادي ، عدالت و صلح در جهان است .

از آن جا كه ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه اي انجاميده است كه وجدان بشري را بر آشفته است .

ايمان داريم تا روزي كه از هويت و كرامت فردي و جمعي انسان با حاكميت قانون حمايت نشود انسان هميشه بعنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور خواهد بود .

 

خرداد سال 85 ملت آذربايجان با حماسه ضد فاشيستي خود فصل تازه اي را در تاريخ مبارزات صد ساله خود جهت احقاق آزادي و عدالت باز كرد تا همه كوته فكران تاريخ تحقير و توهين به هويت يك ملت را از اذهان خود پاك كنند و دانشجويان هويت طلب و روشن انديش دانشگاه اورميه نيز در كنار همه ملت آذربايجان اعتراض خود را از طريق برگزاري يك تحصن و تريبون آزاد مجاز اعلام كردند تا فرياد بر آورند ناديده گرفتن حقوق اوليه و انساني افراد به زور تحريف و تهديد براي هميشه كارگر نخواهدبود در اين ميان مسؤولان دانشگاه بعد از اين جريانات بجاي توجه به اصل خواسته دانشجويان و پاسخ دهي قانوني به درخواست مجوزهاي فرهنگي در دانشگاه شروع به تهديد و احضارهاي خود سرانه و كاملا غير قانوني زدند بطوريكه نشريات اولوس ، اويانيش ، ياشيل با توقيف مواجه شد، پرونده كانون فرهنگ و ادب آذربايجان بايگاني گرديد و كانون شهريار بزرگ ترين و با سابقه ترين كانون دانشگاه در خلوت تعطيلات تابستاني بسته شد از آغاز ترم جاري نيز با همه در خواست فعاليتهاي فرهنگي كه از طرف دانشجويان به مسؤولان تقديم شده است با بي مسئوليتي و خود سري جواب داده شده است مدير مسئولان نشريات موظف شده اند نشريات خود را قبل از نشر به سانسور شوراي ناظر بر نشريات دانشگاه تحويل دهند كه اين با همه آيين نامه هاي مصوب مطبوعات دانشگاهي مغاير است . كسي كه مدير مسئول نشريه اي است خود مسئوليت مطالبي را كه در آن درج خواهد شد بر عهده مي گيرد و حاضر است در هر شوراي ناظر قانوني به ادعاهاي وارده پاسخ دهد . اخيرا نيز نيروهاي حراست دانشگاه با گستاخي دانشجوياني را كه در برنامه شب شعر و موسيقي تركي به خواندن اشعار پرداخته اند مورد آزار و اذيت و تعقيب قرار داده است .

 

ما دانشجويان معترض دانشگاه اورميه ضمن اعلام درخواستهاي خود با قاطعيت مي گوييم در صورتي كه تا پايان وقت اداري شنبه 18 آذر به درخواستهاي ما بصورت كتبي و قانوني رسيدگي نشود روزهاي يكشنبه و دوشنبه نيز تحصن با تعطيلي كلاسها ادامه خواهد يافت و در صورت بي توجهي مسئولين يا بر خورد ناشايست آنها ساكت نخواهيم نشست .

1-  شوراي ناظر بر نشريات به روال سالهاي قبل تنها بايد نقش نظارت بر نشريات را بر عهده داشته باشد و هيچ كس حق دخالت ، اعمال نظريا فشار بر نشريات دانشجويي يا مدير مسؤولان نشريات را ندارد .

2-  فضاي تخريب ، تهديد موجود در دانشگاه بايد تصحيح شده و شرايط مناسب فعاليت براي كانونهاي فرهنگي دانشگاه و حمايت از فعالين فرهنگي دانشجويي مهيا گردد .

3-  از دانشجويان زير كه مورد اجحاف و ظلم واقع شده اند رفع ظلم گرديده و با لغو احكام صادره نسبت به احقاق حقوق آنها اقدامات لازم صورت گيرد.

     الف : آقاي مهدي حاجي محمدي مدير مسئول نشريه اويانيش كه از طرف كميته انضباطي با يك ترم تعليق تحصيلي مواجه شده است .

    ب    : خانم مهسا مهديزاده و آقايان بهروز توكل و مجتبي ارجمند كه با تهديد محروميت از امكانات رفاهي و به كميته انضباطي احضار شده اند .

      4-  دو نفر از دانشجويان بعلت فروش نشريه در دانشكده علوم به كميته انضباطي احضار شده اند و چهار نفر ديگر بدليل تحصن ترم گذشته دانشگاه با حكم توبيخ كتبي درج در پرونده مواجه شده اند همچنين تعدادي از فعالين فرهنگي نيز با مزاحمتهاي بي دليل حراست و ممنوعيتهاي رفت و آمد خوابگاهي در گير هستند حتي توزيع نشريات در دانشكده ها نيز با مشكلاتي از طرف حراست مواجه است بايد با پايان دادن به همه برخوردهاي خود سرانه و خارج اصول نسبت به رعايت شان دانشجو اقدامات لازم صورت پذيرد .   

 جنبش دانشجویی آذربایجان- واحد خبر- اورمو

   15/9/85

|+| نوشته شده توسط کولگه در چهارشنبه پانزدهم آذر 1385 ساعت 21:33 |

توران قاراپاپاق دان سون یادگار

سن سولدوزو
سولدوز سنی
نئجه آتا بیلدی؟
هله‌ده اینانماییریق
و گؤزلریمیز یولسوز یوللارا تیکیلیب
سنی قایتاراجاقلار می؟
یوخ اینانماییریق.
اینانماییریق
آنجاق سنین یولونو ایگیدلر داوام ائده‌جک
امینیک
توران قاراپاپاق آذربایجانین گنج و غیرتلی ایگیدی‌نین دونیا دئییشمه‌سینی هله‌ده اینانماییریق.
او رحمتلی سون گونلرده سوزگج‌ (فیلتر)ده‌ن گئچمک اوچون بیر پروقرام یولداشلارا گؤندرمیشدی کی او عزیزدن سون یادگار کیمی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک.

♥♥♥♥♥

دیرلی سویداشلار آشاغی داکی متد و قوللاناراق سونسوزا قدر فیلترینگ و اینترنت سانسورونو آشابیلرسینیز .
یقین کی ایران آدلانان اولکه ده هر بیلگی سایار کی اینترنت ه باغلانیر بیر یاهو مسنجر حسابی دا اوزونه آچیر ، ائله بو یاهو سایه سینده سیز ده فیلتری آشا بیلرسیز :

1 – یاهو مسنجر لرینیزه بو آی دی نی اد ائدین : dynet_001
2 – بو آی دی بیر ژاپن فیرماسینا آیید اولان بیر موتور دور . سیز بو آی دی اد ائله دیگینیز زامان او سیزه گیریش ایزنی وئره جک دیر .
3 – سونرا ایسه اونون اوزه رینه تیکلایین و هر هانسی بیر یازینی یازین . بو آی دی موتور اولدوغونا گوره سیزین یازینیزا جواب گونده ره جک دیر و همین بو یازی 6 ده نه SSL پروتکل لو فیلتر سیندیران سیته سیدیر کی اونلاردان بیرینین اوزه رینه تیکلایین .
4 – یئنی بیر صحیفه آچیلاجاق دیر کی اورادان فیلتری آشابیلرسیز .
5 – آشاغیدا گوردوگونوز یئرده فیلتر اولان سیته نین آدینی یازیب و Enter توشونا باسین .

 

ایضاح :
بو سیته لر SSL اولدوقلاری اوچون داها فیلتر اولونمازلار .

توران قاراپاپاق – سولدوز

یولون دواملی اولسون توران.

 

|+| نوشته شده توسط کولگه در چهارشنبه پانزدهم آذر 1385 ساعت 21:25 |





Powered by WebGozar